Raport „How can we make prison spaces more child-friendly for children visiting a parent?” opracowany przez Children of Prisoners Europe (COPE) ujawnia, że dzieci, które odwiedzają uwięzionych rodziców, często doświadczają traumatycznych przeżyć. Wiele z nich było świadkami aresztowania, a separacja od rodzica bywa dla nich trudna emocjonalnie. Wrażenia te mogą być pogłębione przez nieprzyjazne i onieśmielające środowisko więzienne.

Aby zrozumieć, jakie zmiany są potrzebne, COPE przeprowadziło w 2024 roku ankietę online wśród dzieci z 10 krajów. Poniżej przedstawiamy kluczowe wnioski z tej konsultacji, które stanowią apel o wprowadzenie zmian w europejskich placówkach penitencjarnych.

Główne postulaty dzieci

1. Przyjazne przestrzenie Dzieci zgodnie podkreślają, że poczekalnie i sale widzeń powinny być bardziej przyjazne. Zauważają, że obecnie brakuje odpowiednich zasobów do spędzania czasu z rodzicami, takich jak zabawki czy wystarczająca przestrzeń. Chciałyby, aby ściany były w żywych kolorach, a do ich dyspozycji były materiały do rysowania i innych kreatywnych zajęć.
2. Empatyczny personel Dzieci czują się traktowane jakby zrobiły coś złego, a zachowanie personelu bywa wobec nich surowe i nieprzyjazne. Wskazują, że większa empatia i szacunek ze strony strażników i innych pracowników więzienia są kluczowe dla poprawy ich doświadczeń. Chcą, by dorośli z nimi rozmawiali i tłumaczyli, co się dzieje.
3. Mniej stresujące wizyty

• Ubiór rodziców: 87% ankietowanych uważa, że rodzice w więzieniu powinni móc nosić własne ubrania podczas wizyt. Według COPE, ta zmiana mogłaby sprawić, że spotkania byłyby bardziej naturalne i mniej stresujące dla dziecka.
• Kontakt fizyczny: Dzieci pragną kontaktu fizycznego z rodzicami, takiego jak przytulanie czy trzymanie za rękę. Dotyk jest dla nich źródłem pocieszenia i poczucia bezpieczeństwa, szczególnie dla młodszych dzieci.
• Opieka nad rodzicem: Dzieci oczekują, że personel będzie traktował ich uwięzionych rodziców z szacunkiem, zwłaszcza gdy są w ich obecności. Traktowanie rodzica z godnością ma kluczowe znaczenie dla dobrego samopoczucia dziecka.

4. Dostęp do technologii i aktywności na świeżym powietrzu Aż 98% dzieci uznało, że możliwość kontaktu z rodzicem poprzez połączenia wideo, rozmowy telefoniczne i internet jest bardzo ważna. Umożliwienie im dostępu do tych technologii pomogłoby złagodzić stres związany z rozłąką. Podobnie, 91% dzieci wyraziło potrzebę spotkań na świeżym powietrzu, podczas których mogłyby uprawiać sport lub brać udział w innych aktywnościach, co nadałoby wizytom poczucie normalności i wolności

Wyzwania dla systemów penitencjarnych

Raport podkreśla, że choć prawa dzieci są coraz częściej uwzględniane w polityce publicznej, to praktyczne wdrożenie tych zasad w więzieniach wciąż pozostaje w tyle. Wiele więzień jest słabo przygotowanych na przyjęcie dzieci, a personel często nie jest przeszkolony w zakresie procedur przyjaznych dzieciom. Dodatkowo, dzieci z niepełnosprawnościami fizycznymi czy ze stanami neuroróżnorodnymi, takimi jak ADHD, doświadczają dodatkowych wyzwań i trudności podczas wizyt, ponieważ więzienia rzadko są przystosowane do ich potrzeb.

Wnioski z ankiety są jasnym sygnałem, że konieczne są zmiany w traktowaniu dzieci, które mają rodzica w więzieniu. Wprowadzenie w życie postulatów dzieci to nie tylko kwestia poprawy ich doświadczeń, ale również sposób na wzmocnienie ich poczucia wartości i sprawczości.

Dając im głos, przyczyniamy się do budowania lepszych, bardziej sprawiedliwych systemów, które wspierają dobrostan najmłodszych, nawet w najtrudniejszych okolicznościach.

Jako Fundacja ATS Warszawa, zajmująca się problemami dzieci osób osadzonych, chcemy podkreślić, że ich głos ma znaczenie. Naszym celem jest zapewnienie tym dzieciom wsparcia i budowanie w nich poczucia, że mają prawo do normalnego, bezpiecznego dzieciństwa, a ich potrzeby muszą być uwzględniane. 

Wierzymy, że razem możemy dążyć do wprowadzenia realnych zmian w systemie, które pozwolą dzieciom utrzymywać wartościowy kontakt z rodzicami, bez doświadczania dodatkowych trudności.